Τι ακριβώς παρακολουθείτε

Το ένα πράγμα που αυτό το κείμενο δεν θα σας δώσει είναι ένα ωρολόγιο πρόγραμμα, και αυτό είναι σκόπιμο. Η σειρά των πράξεων αλλάζει από βράδυ σε βράδυ, οπότε κάθε σελίδα που υπόσχεται τον δερβίση σε ένα συγκεκριμένο λεπτό είναι μια σελίδα που θα είναι λάθος το επόμενο βράδυ που θα αλλάξει η σειρά. Προτιμάμε να το πούμε καθαρά παρά να κοιτάζετε το ρολόι.

Αυτό που δεν αλλάζει είναι το σχήμα της βραδιάς. Το ζωντανό πρόγραμμα ξετυλίγεται σε όλη τη διάρκεια του δείπνου, πράξη πράξη, ενώ το πλοίο ανεβαίνει τον Βόσπορο και γυρίζει· όταν κλείνει, φτάνει το επιδόρπιο, τα φώτα αλλάζουν και ο DJ αναλαμβάνει την πίστα μπροστά στη σκηνή. Έτσι, αντί για πρόγραμμα ωρών, να το πραγματικά χρήσιμο: τι είναι η κάθε πράξη, από πού προέρχεται και τι να προσέξετε όταν αρχίσει.

Μια μοναχική φιγούρα με λευκό χιτώνα και ψηλό καπέλο από τρίχα καμήλας γυρίζει αργά πάνω στο ίδιο σημείο, με τη μία παλάμη ανοιχτή προς τον ουρανό και την άλλη στραμμένη προς τη γη. Κρατά αρκετά λεπτά. Τίποτε άλλο δεν συμβαίνει.

Αυτό που βλέπετε είναι το σεμά, η τελετή του τάγματος των Μεβλεβί, που αναπτύχθηκε γύρω από τον ποιητή Τζαλαλαντίν Ρουμί στην Κόνια τον δέκατο τρίτο αιώνα. Κάθε στοιχείο του έχει νόημα: το ψηλό καπέλο συμβολίζει την ταφόπλακα του εγώ, ο μαύρος μανδύας που βγαίνει στην αρχή τον ίδιο τον τάφο, ο λευκός χιτώνας από κάτω το σάβανο. Το δεξί χέρι, στραμμένο προς τα πάνω, δέχεται από τον Θεό, το αριστερό, στραμμένο προς τα κάτω, μεταδίδει στη γη, και η περιστροφή είναι το πέρασμα ανάμεσα στα δύο. Το σεμά των Μεβλεβί είναι εγγεγραμμένο στον κατάλογο της UNESCO για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά.

Από αυτό προκύπτουν δύο πράγματα.

Το πρώτο είναι ότι πρόκειται πραγματικά για θρησκευτική πρακτική που παρουσιάζεται ως θέατρο, και ανταμείβει όποιον την παρακολουθεί, όχι όποιον τη βιντεοσκοπεί. Η αργή περιστροφή μέσα σε μια αίθουσα που κινείται είναι το χειρότερο θέμα σε αυτό το πλοίο για την κάμερα ενός κινητού, και το καλύτερο για να το κοιτάζετε απλώς.

Το δεύτερο αφορά την ατμόσφαιρα. Μια αίθουσα που μόλις σώπασε για έναν δερβίση είναι μια αίθουσα που αποφάσισε να προσέξει, και ό,τι ακολουθεί βρίσκει καλύτερο κοινό.

Ο καυκασιανός χορός ήρθε στην Ανατολία με τους λαούς του Βόρειου Καυκάσου — Κιρκάσιους, Αμπχάζιους και άλλους — που εγκαταστάθηκαν στα οθωμανικά εδάφη τον δέκατο ένατο αιώνα, και δεν μοιάζει με τίποτε άλλο στο πρόγραμμα. Το πάνω μέρος του σώματος μένει όρθιο, σχεδόν ακίνητο· από κάτω, τα πόδια κινούνται τόσο γρήγορα που θολώνουν. Η περήφανη στάση είναι το ζητούμενο, και η ταχύτητα ο τρόπος να φανεί.

Το σόου των μαχαιριών βγαίνει από την ίδια παράδοση, όπου το εγχειρίδιο ήταν μέρος της φορεσιάς. Είναι, με μεγάλη διαφορά, τα πιο απαιτητικά τεχνικά λεπτά της βραδιάς. Κοιτάξτε τα πόδια όσο και τις λεπίδες: οι λεπίδες είναι το θέαμα, αλλά τα πόδια είναι η δεξιοτεχνία.

Εδώ ο ρυθμός παίρνει μόνος του τη σκηνή, και η αίθουσα συνήθως το νιώθει πριν καταλάβει γιατί.

Είναι ζωντανά κρουστά: η ντάρμπουκα, το κρουστό σε σχήμα κύπελλου που παίζεται με τα δάχτυλα, κάνει τα γρήγορα, τριζάτα στολίδια από πάνω, και μεγαλύτερα τύμπανα από κάτω κρατούν έναν ρυθμό τόσο δυνατό που τον νιώθετε μέσα από το πάτωμα. Χωρίς χορευτές, χωρίς αλλαγές κοστουμιών — μόνο χέρια, δέρματα και συγχρονισμός.

Οι χοροί έχουν να κάνουν με φορεσιές και χορογραφία, πράγματα που τα κοιτάτε. Τα κρουστά μόνα τους είναι κάτι που το νιώθετε, και συνήθως είναι η στιγμή που η αίθουσα σταματά να παρατηρεί και αρχίζει να συμμετέχει, με τα χέρια στον ρυθμό. Αν καθόσασταν ευγενικά όλο το βράδυ, εδώ συνήθως τελειώνει αυτό.

Η όγδοη πράξη είναι αυτή που αλλάζει ταχύτητα στη βραδιά. Καθώς κλείνει το ζωντανό πρόγραμμα, φτάνει το επιδόρπιο, τα φώτα αλλάζουν και ένας επαγγελματίας DJ αναλαμβάνει την πίστα μπροστά στη σκηνή — και παίζει ώσπου το πλοίο να δέσει στην προβλήτα.

Ένα κομμάτι του πλοίου πηγαίνει στην πίστα· οι υπόλοιποι μένουν στο τραπέζι με ένα ποτήρι και βλέπουν το Ουσκουντάρ να περνά. Και τα δύο είναι φυσιολογικά, και κανείς δεν υποχρεώνεται σε κανένα από τα δύο. Όταν η πίστα ζεσταθεί, τα ανοιχτά καταστρώματα στην πλώρη και στην πρύμνη είναι λίγα βήματα μακριά, για αέρα και για τα φώτα πάνω στο νερό. Ολόκληρο το σχήμα της βραδιάς βρίσκεται στην περιγραφή ώρα με ώρα.